Perlukah Wanita Istihadah Solat Secara Berjemaah?

Adakah wanita istihadah boleh solat berjemaah dan adakah sah solat jika kita berimamkan wanita istihadah tersebut ?

Istihadah menurut syarak ialah darah penyakit wanita yang keluar daripada hujung urat yang berada di bawah rahim yang dikenali sebagai ( العاذل) selepas tempoh sebanyak-banyak haid atau selepas tempoh sebanyak-banyak nifas atau darah keluar berterusan selepas hari kebiasaan haid. (Lihat al-Wajiz fi al-Fiqh al-Islami 1:126)

Wanita istihadah dihukumkan seperti wanita suci. Maka, wanita istihadah (mustahadah)  boleh melakukan solat, puasa dan semua ibadah. Berkata  Imam al-Nawawi:

الْمُسْتَحَاضَةَ كَالطَّاهِرِ فِي الصَّلَاةِ وَالصَّوْمِ وَالِاعْتِكَافِ وَالْقِرَاءَةِ وَغَيْرِهَا

“Orang yang sedang istihadah seperti (mengambil hukum) orang yang suci dalam (hukum) solat, puasa, iktikaf, membaca al-quran dan lain-lain. Lihat al-Majmu’ (2/372).

Perintah kewajipan melakukan solat bagi perempuan yang sedang beristihadah  berdasarkan riwayat Aisyah R.Anha, Fatimah binti Abu Hubaish menemui Rasulullah SAW  kemudian dia bertanya:

يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّى امْرَأَةٌ أُسْتَحَاضُ فَلاَ أَطْهُرُ أَفَأَدَعُ الصَّلاَةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: لاَ إِنَّمَا ذَلِكِ عِرْقٌ وَلَيْسَ بِحَيْضَةِ فَإِذَا أَقْبَلَتْ حَيْضَةُ فاترُكي الصَّلاَةَ فإِذَا ذَهَبَ قدرها فَاغْسِلِى عَنْكِ الدَّمَ وَصَلِّى

Maksudnya“Wahai Rasulullah! Aku perempuan yang mengalami darah istihadah dan masih belum bersuci, adakah aku perlu meninggalkan solat? Jawab Baginda SAW: Tidak,, kerana darah itu daripada urat ( darah penyakit)  bukannya darah haid. Maka ketika kedatangan haid tinggalkanlah solat dan apabila tempohnya habis haid  ( kadar adatnya).   Maka kamu mandilah , dan dirikanlah solat.”

Riwayat al-Bukhari (306) dan Muslim (333)

Imam Nawawi menyatakan  bahawa makmum wanita dibenarkan solat berimamkan wanita istihadah  yang kekal dalam hadas dan  sah solat mereka. Namun, makmum wanita tidak dibenarkan solat berimamkan  wanita mutahayyarah [1]. Ini pendapat paling sahih  dalam Mazhab Syafie.  (Lihat Mughni al-Muhtaj (1/484); Lihat  Raudhah al-Tholibin (1/351). Wanita mutahayyarah  (  مُتَحيَّرَة)   tidak dibenarkan menjadi imam sekalipun makmumnya  wanita mutahayyarah. (Lihat Nihayah al-Muhtaj (2/172;Lihat Tuhfah al-Muhtaj (2/289).

Imam Ibn Hajar menjelaskan alasan solat  makmum wanita sah yang  berimamkan mustahadah adalah kerana wanita istihadah solatnya sah. Sekiranya barisan makmum wanita turut  mengalami istihadah, maka sah juga solat jemaahnya tanpa ada perselisihan pendapat (Lihat Tuhfah al-Muhtaj (2/289; Lihat Nihayah al-Muhtaj (2/172). Oleh itu, wanita istihadah boleh solat berjemaah sama ada menjadi makmum mahupun imam.

Hukum  wanita istihadah (mustahadah) sama hukumnya dengan mereka mengalami kencing tidak lawas  ( سَلِس الْبَوْل ) yang tidak terhalang untuk melaksanakan solat dan puasa. Wanita istihadah wajib membasuh faraj serta membalutnya (sumbat dengan kapas dan memakai tuala wanita). Seterusnya mengambil wuduk setelah masuk waktu dan segera menunaikan solat. Adapun, melambatkan  solat hanya pada perkara-perkara persediaan sebelum solat ( kemaslahatan yang berkaitan solat) seperti menutup aurat, menanti jemaah dan seumpamanya. Kesemua tempoh ini tidak memudaratkan wuduknya (tidak batal). Sekiranya dilewatkan solat tanpa adanya keperluan, maka terbatal  wuduk  menurut pendapat sahih. Wajib keatas mustahadah mengambil wuduk setiap kali solat fardu dan memperbaharui balutan (tuala wanita) menurut pendapat paling sahih (al-ashah) ( Lihat Minhaj al-Thalibin 1/19).

Informasi tambahan, rujuk perbahasan artikel yang lepas pada ruangan  Irsyad al-Fatwa siri ke 148 : Wuduk  bagi  mereka yang kencing tidak lawas dan hukum berimamkan  mereka

Alat yang terbaik menahan darah daripada  keluar daripada mengalir  dan sifatnya  meresap dan adalah kapas ataupun kain.

عن حَمْنةَ بِنتِ جَحشٍ، قالتْ: كُنتُ أُستَحاضُ حَيضةً كثيرةً شديدةً، فأَتَيْتُ رسولَ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم أَستَفتيهِ وأُخبِرُه، فوجَدْتُه في بَيِت أُختي زينبَ بنتِ جَحشٍ، فقُلْتُ: يا رسولَ اللهِ، إنِّي امرأةٌ أُستَحاضُ حَيضةً كثيرةً شديدةً، فما تَرى فيها؟ قد مَنَعَتْني الصَّلاةَ والصَّوْمَ، قال: أَنعَتُ لكِ الكُرْسُفَ؛ فإنَّه يُذهِبُ الدَّمَ، قالتْ: هو أَكثَرُ مِن ذلكَ، قال: فاتَّخِذي ثَوبًا

Maksudnya : Daripada Hamnah binti Jahsyi berkata : Aku telah mengalami darah istihadah yang banyak, maka aku pergi bertemu Rasulullah SAW untuk meminta fatwa dan pandangan. Baginda berada di rumah saudara perempuanku iaitu Zainab binti Jahsyi, lalu aku bertanya : Wahai Rasulullah, aku mengalami darah istihadah yang banyak. Apa pendapatmu mengenainya. Adakah ia mencegah aku dari menunaikan solat dan berpuasa? Rasulullah menjawab: “Tahan ia menggunakan kapas, kerana ia boleh menghilangkan darah”. Aku berkata lagi : Ia lebih banyak mengalir. Rasulullah berkata lagi: “Maka ambil secarik kain”.

Sunan  Abu Daud  (287)

Penutup

Setelah meneliti hujah fuqaha, wanita istihadah boleh menunaikan solat secara berjemaah sama ada menjadi makmum mahupun imam. Bahkan   makmum wanita yang tiada hadas dibolehkan solat berimamkan   wanita istihadah.   Namun, perkara yang perlu diberi perhatian oleh  imam mahupun makmum  (mustahadah) ialah  cara bersuci  mengikut tertib sebelum mendirikan solat  seperti berikut :

  • Membasuh faraj
  • Wajib menukar balutan faraj  dengan  tuala wanita  setiap masuk waktu solat
  • Berwuduk setelah masuk waktu (satu wuduk untuk satu solat fardu dan beberapa sunat)
  • Segerakan solat kecuali disebabkan kemaslahatan solat seperti menutup aurat dan menunggu jemaah

Hal tersebut penting untuk dipraktikan oleh mustahadah untuk menjadikan sah ibadah solatnya.  

Akhir kalam, semoga pencerahan tersebut dapat  memberikan kefahaman  yang sahih dalam beragama dan menjalankan kehidupan mengikut neraca syariah yang sebenar. Ameen

[1] Wanita mutahayyirah ( kebingungan ) istilah bagi wanita yang keluar darah tidak henti dan lupa  mengingati tempoh kebiasaan bilangan haidnya, permulaan dan akhirnya  (Lihat : al-Majmu Syarh Muhazab 2/459)

Rujukan :

Yaqin Bakharudin. (2020, March 31). Bolehkah Wanita Istihadah Solat Secara Berjemaah? Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan. https://muftiwp.gov.my/artikel/al-kafi-li-al-fatawi/4397-al-kafi-1687-boleh-kah-wanita-istihadah-solat-secara-berjemaah

Kekeliruan Menentukan Tempoh Antara Darah Istihadah dan Darah Haid

Kekeliruan akan berlaku bagi sesetengah wanita muslimah dalam menentukan tempoh antara darah istihadah dan darah haid. Seterusnya untuk kiraan haid setelah keluar istihadah?

Maksud haid dan istihadah menurut syarak untuk merungkaikan kekeliruan diantara darah haid dan darah istihadah:

Haid dari segi istilah syarak ialah darah tabi’i yang keluar daripada pangkal rahim perempuan ketika badannya sihat dalam tempoh tertentu.[ al-Wajiz fi al-Fiqh al-Islami 1:118 ]

Sementara istihadah menurut syarak ialah darah penyakit wanita yang keluar daripada hujung urat yang berada di bawah rahim yang dikenali sebagai ( العاذل) selepas tempoh sebanyak-banyak haid atau selepas tempoh sebanyak-banyak nifas atau darah keluar berterusan selepas hari kebiasaan haid. [al-Wajiz fi al-Fiqh al-Islami 1:126] Seterusnya, ciri-ciri istihadah ialah:

  • Keluar darah sebanyak 2 kali yang diselangi oleh tempoh suci yang kurang 15 hari
  • Keluar darah selepas tempoh sebanyak-banyak haid 15 hari
  • Keluar darah kurang daripada 24 jam
  • Keluar darah sebelum umur 9 tahun
  • Keluar darah selepas tempoh 60 hari nifas

Daripada pengertian istihadah serta ciri-cirinya, dapat disimpulkan bahawa istihadah ialah darah yang keluar bukan waktu kebiasaan haid mahupun nifas atau dengan kata lain pada tempoh suci.

Seterusnya, merujuk kepada persoalan kiraan haid seterusnya, kami akan menjelaskan kaedah kiraan tempoh suci. Hal ini bagi mengetahui hari-hari yang menjarakkan diantara satu haid dengan haid seterusnya. Berikut kaedah kiraan suci antara dua haid:

  • Tempoh paling minimum suci ialah 15 hari أقل الطهر)). Ketentuan ini di ukur daripada tempoh tempoh sebanyak -banyak darah haid iaitu 15 hari ( أكثر الحيض). Ini berdasarkan kajian (istiqra’) daripada Imam Syafie.
  • Tempoh suci kebiasaan majoriti wanita adalah 23 hari (الطهر غالب). Ketentuan tempoh suci kebiasaan berdasarkan haid yang yang kebiasaan datang selama 7 hari (غالب الحيض )
  • Tempoh maksimum suci tiada had kerana kadang-kadang ada wanita yang haidnya dalam sebulan hanya sehari semalam sahaja iaitu 24 jam dan ada juga sekali dalam enam bulan.

[Rujuk  Izalatul Iltibas Syarah Tuhfah al-A`izza’ ].

 Kiraan tempoh suci antara dua haid

Sebagai contoh: Wanita (A) mendapati darah haid keluar pada 1-12 ogos iaitu selama 12 hari. Kemudian selepas seminggu, darah keluar pada 19 ogos. Maka darah tersebut adalah darah istihadah. Hal ini kerana darah keluar pada waktu tempoh minimum suci 15 hari selepas haid. Maka, wajib menunaikan solat fardu dengan memakai tuala wanita selepas mencuci alat sulit, kemudian mengambil wudhuk pada setiap fardu tanpa perlu mandi wajib. Namun apabila sudah masuk 29 ogos iaitu sudah tamat waktu sekurang-kurang suci iaitu 15 hari selepas hari terakhir tempoh haid. Maka kitaran haid  sudah dianggap bermula semula sekiranya pada 29 ogos terdapat darah yang keluar. Oleh itu, darah tersebut adalah permulaan kiraaan haid baru. Berikut jadual kiraan bagi situasi wanita (A) tersebut:

Haid pertamaMinimum 15 hari suciHaid kedua
1-12 ogos13-28 ogos29 ogos
Haid selama 12 hariDarah keluar pada 19 ogos adalah istihadahBermula kiraan haid baru sekiranya keluar darah

Bacaan lanjut berkaitan warna darah istihadah boleh baca pada ruangan  Darah Istihadah Mengikut Tamyiz Atau Adat? Selanjutnya baca di sini : http://zeckry.net/2021/01/11/darah-istihadah-mengikut-tamyiz-atau-adat/

Secara konklusinya, kaedah kiraan tempoh suci antara dua haid sangat penting bagi membezakan darah yang keluar dalam tempoh haid mahupun darah istihadah yang keluar pada tempoh suci. Tambahan pula, hukum wanita dalam istihadah (mustahadah) dianggap wanita suci dan boleh melaksanakan ibadah seperti solat, puasa, iktikaf dan membaca al-Quran. 

Rujukan:

Yaqin Bakharudin. (2019, December 11). Tempoh Suci Antara Dua Haid. Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan. https://muftiwp.gov.my/artikel/al-kafi-li-al-fatawi/3881-al-kafi-1476-tempoh-suci-antara-dua-haid