Isu nusyuz isteri dalam konteks Undang-Undang Keluarga Islam di Malaysia merupakan antara topik yang sering menjadi perdebatan dari aspek perundangan, sosial dan keadilan gender. Dalam kerangka hukum syarak, istilah nusyuz merujuk kepada tindakan seorang isteri yang menentang perintah suaminya tanpa alasan yang dibenarkan oleh syarak. Walau bagaimanapun, dalam konteks pelaksanaan undang-undang di Mahkamah Syariah, konsep ini menimbulkan pelbagai persoalan berkaitan prosedur pensabitan, tafsiran undang-undang, dan implikasi terhadap hak-hak isteri.
Kajian oleh Nurul Wazeera Ahmad Dahalan (2022) mendapati bahawa pelaksanaan pensabitan nusyuz di Mahkamah Syariah Wilayah Persekutuan masih tidak mempunyai tatacara atau garis panduan khusus bagi hakim dalam menentukan sama ada seorang isteri benar-benar bersalah atau tidak. Kekaburan ini bukan sahaja menimbulkan ketidakseragaman keputusan antara negeri, bahkan membuka ruang kepada salah guna tuntutan nusyuz oleh pihak suami yang tidak memahami prosedur sebenar tuntutan tersebut. Malah, dalam banyak kes, suami menjadikan tuntutan nusyuz sebagai strategi untuk menggugurkan hak nafkah isteri ketika berlaku konflik rumah tangga.
Selain itu, peruntukan undang-undang sedia ada seperti Seksyen 59(2) Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah Persekutuan) 1984 hanya menyentuh isu nusyuz dalam konteks pengguguran nafkah isteri, tanpa memberikan tafsiran menyeluruh tentang sifat, bentuk dan tahap keingkaran yang boleh disabitkan sebagai nusyuz. Peruntukan ini terlalu sempit dan tidak mencerminkan kompleksiti hubungan suami isteri dalam konteks moden. Tambahan pula, tafsiran nusyuz sering hanya dikaitkan dengan isteri, sedangkan al-Qur’an turut menyebut nusyuz suami sebagaimana dalam Surah An-Nisa’ ayat 128 yang menyentuh tentang keengganan suami menunaikan tanggungjawab terhadap isteri (Khairuddin & Abdul Jalil Salam, 2021). Hal ini menunjukkan bahawa tafsiran yang berat sebelah terhadap wanita perlu dinilai semula agar lebih selaras dengan prinsip maqasid syariah yang menegakkan keadilan.
Kajian Mustofin Akhyar (2025) yang dijalankan di Indonesia turut mendapati bahawa konsep nusyuz masih diamalkan secara unilateral terhadap wanita, manakala suami tidak dianggap boleh melakukan nusyuz. Beliau menegaskan perlunya reinterpretasi hubungan suami isteri dalam hukum Islam secara lebih adil dan seimbang bagi menyesuaikan dengan konteks kontemporari (Akhyar, 2025).
Dari sudut implikasi, sabitan nusyuz memberi kesan besar terhadap hak dan kedudukan isteri, termasuk kehilangan hak nafkah, pakaian, tempat tinggal dan giliran. Walau bagaimanapun, menurut kajian Sulistiani dan Nurrachmi (2021), hukum Islam sebenarnya menekankan perlindungan terhadap hak-hak kewangan wanita dalam setiap peringkat kehidupan perkahwinan, termasuk hak terhadap mahar, mut‘ah dan harta sepencarian (Sulistiani & Nurrachmi, 2021). Justeru, pelaksanaan sabitan nusyuz tanpa mempertimbangkan latar konflik perkahwinan sebenar boleh membawa kepada ketidakadilan terhadap pihak isteri, terutama jika keengkaran tersebut berpunca daripada penderaan emosi atau fizikal.
Tambahan pula, kajian Ika Ristian (2020) menunjukkan bahawa peruntukan berkaitan nusyuz dalam Kompilasi Hukum Islam (KHI) mempunyai potensi untuk berkonflik dengan undang-undang anti-keganasan rumah tangga, kerana tindakan suami yang mendakwa isteri nusyuz kadangkala dijadikan alasan untuk membenarkan perlakuan kasar atau kawalan emosi (Ristian, 2020). Ini turut disokong oleh Hasiah dan Prasetyo (2022) yang menegaskan bahawa tindakan “memukul isteri nusyuz” mesti dilihat sebagai alternatif terakhir yang bersifat pendidikan, bukan sebagai justifikasi kepada kekerasan (Hasiah & Prasetyo, 2022).
Akhir sekali, dapatan Nurul Wazeera (2022) juga menunjukkan bahawa masih ramai pihak suami tidak memahami prosedur dan hak-hak isteri yang dilindungi oleh undang-undang, menyebabkan kes sabitan nusyuz sering disalahgunakan untuk menekan isteri secara psikologi. Tambahan pula, statistik kajian beliau hanya meliputi tempoh 2004 hingga 2009 dan tidak lagi menggambarkan realiti semasa. Maka, wujud keperluan mendesak untuk mengkaji semula pelaksanaan sabitan nusyuz berdasarkan data empirikal terkini bagi menilai keberkesanan undang-undang keluarga Islam di Malaysia secara menyeluruh.
Justeru, berdasarkan perbincangan di atas, dapat dirumuskan bahawa isu pensabitan isteri nusyuz masih mempunyai beberapa jurang kajian (research gaps) yang signifikan dan perlu diterokai oleh penyelidik masa kini.
Pertama, dari sudut prosedur kehakiman, masih tiada garis panduan atau prosedur piawai yang seragam dalam menentukan bukti dan tahap keengkaran isteri sebelum disabitkan sebagai nusyuz. Keadaan ini menyebabkan tafsiran dan keputusan mahkamah berbeza antara negeri-negeri. Oleh itu, kajian masa depan perlu memberi tumpuan kepada pembangunan model prosedur standard atau Standard Operating Procedure (SOP) bagi pensabitan nusyuz agar selaras di seluruh Malaysia.
Kedua, terdapat jurang dalam tafsiran hukum dan perspektif gender. Walaupun Islam mengiktiraf hak dan tanggungjawab bersama antara suami isteri, tafsiran undang-undang moden masih menumpukan kepada kesalahan isteri semata-mata. Kajian lanjutan perlu menggunakan pendekatan maqasid syariah dan teori keadilan gender Islam bagi memperluas tafsiran nusyuz agar lebih seimbang antara kedua-dua pihak (Akhyar, 2025).
Ketiga, isu perlindungan hak wanita selepas sabitan nusyuz juga belum diberi perhatian sewajarnya. Pelaksanaan undang-undang kini menyebabkan isteri yang disabit nusyuz kehilangan hak nafkah tanpa mempertimbangkan latar konflik yang lebih kompleks. Kajian masa depan boleh meneliti bagaimana undang-undang boleh diperbaharui bagi mengekalkan prinsip keadilan dan tidak menzalimi mana-mana pihak (Sulistiani & Nurrachmi, 2021).
Keempat, wujud konflik antara undang-undang syariah dan undang-undang anti-keganasan rumah tangga (KDRT). Beberapa peruntukan tradisional fiqh yang membenarkan suami “mendidik” isteri perlu ditafsir semula agar selaras dengan semangat perundangan moden yang menolak sebarang bentuk kekerasan (Ristian, 2020; Hasiah & Prasetyo, 2022). Kajian interdisiplin antara hukum Islam dan undang-undang jenayah moden perlu dijalankan bagi mencari titik harmonisasi yang menegakkan prinsip rahmah dalam rumahtangga.
Akhir sekali, terdapat kekurangan data empirikal dan kajian lapangan terkini berhubung trend sabitan nusyuz di Malaysia selepas 2009. Sebahagian besar penyelidikan sedia ada hanya bersifat doktrinal dan berasaskan dokumen mahkamah, tanpa mengambil kira faktor sosial, ekonomi, dan psikologi pasangan. Maka, penyelidikan lanjutan berasaskan data kuantitatif dan kualitatif perlu dijalankan untuk memahami corak sebenar kes nusyuz dalam masyarakat kontemporari.
Secara keseluruhannya, kajian-kajian terdahulu telah membuka asas penting tentang isu nusyuz, namun jurang yang masih wujud memerlukan penyelidikan baharu yang lebih menyeluruh, bersepadu dan berpaksikan kepada prinsip keadilan Islam yang sebenar.
Rujukan
Akhyar, M. (2025). Dasar Penetapan Istri Nusyuz di Pengadilan Agama Rembang dan Akibatnya Setelah Perceraian dalam Perspektif Hukum Positif dan Hukum Islam. USRAH: Jurnal Hukum Keluarga Islam. https://jurnal.staim-probolinggo.ac.id/index.php/USRAH/article/view/1796
Hasiah & Prasetyo, R. (2022). Memukul Isteri Nusyuz: Antara Upaya Pendidikan dalam Islam dan Kekerasan Rumah Tangga. Jurnal Al-Maqasid: Ilmu Kesyariahan dan Keperdataan. https://doi.org/10.24952/almaqasid.v7i2.4616.
Nurul Wazeera Ahmad Dahalan. (2022). Pensabitan Isteri Nusyuz Menurut Undang-Undang Keluarga Islam: Kajian di Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur. https://www.academia.edu/82896922/Pensabitan_isteri_nusyuz_menurut_undang_undang_keluarga_Islam_kajian_di_Wilayah_Persekutuan_Kuala_Lumpur_Nurul_Wazeera_binti_Ahmad_Dahalan
Ristian, I. (2020). Pasal-Pasal Nusyuz Istri dalam Kompilasi Hukum Islam dan Kekerasan dalam Rumah Tangga. Jurnal Al-Hakim: Studi Syariah, Hukum dan Filantropi. https://doi.org/10.22515/alhakim.v2i2.2787
Sulistiani, S., & Nurrachmi, I. (2021). Hak Finansial Perempuan dalam Keluarga Menurut Hukum Keluarga Islam di Indonesia. Musãwa Jurnal Studi Gender dan Islam. https://doi.org/10.14421/musawa.2021.202.175-185
Zeckry, N. (2026, Januari 17). Pensabitan isteri nusyuz menurut undang-undang keluarga Islam di Malaysia. Zeckry.net. https://zeckry.net/2026/01/17/pensabitan-isteri-nusyuz-menurut-undang-undang-keluarga-islam-di-malaysia/